5 - Textes étudiés

L’òme de la Justina

Ma paura femna, li diguèt lo mètge a la Justina quand venguèt pel darrièr còp veire son òme, tornarai pas pus. Aquò seriá vos far manjar d’argent mal a prepaus. Vòstre òme es perdut. Benlèu que passarà pas solament la setmana que ven. Pòdi pas pus li faire res. Balhatz-li tot çò que poirà li far plaser ; mas cap de remèdi li seriá de profèit. Son còrs es complètament usat. A tròp trabalhat dins son temps ; aquò se tròba ara.

La Justina auriá ben volgut plorar en ausissent aquelas paraulas, per se far plan veire del mètge, mas dempuèi que son òme gardava lo lèit, li aviá fait tant de despensas que se podiá pas reténer d'aver gaug de ne veire la fin.

— Pasmens, se disiá, un còp lo mètge partit, se mon paure malaürós deu pas passar la setmana, se son ora a tindat amont naut al grand relòtge, vòli pas que la tèrra lo cubrisca sens que li aja assuausat sos darrièrs moments.

Se venguèt assetar al pè del fòc e se botèt a trabalhar a un parelh de debasses. De sa cadièra, vesiá son òme dins lo lèit, la cara banhada de susors, los uèlhs barrats, la boca mitat dubèrta, l'alen que sortissiá del pitre per grandas secodidas. Sas mans grafinhavan la cubèrta, que de tot temps a passat per marrit signe. Lo mètge s'èra pas brica trompat, e s'aviá pas dit que son Guston èra perdut, la Justina o auriá pro comprés ara.

Un petit topin bolhissiá dins lo foguièr. Lo destapèt e i voidèt una pichòta punhada de flors de borracha. Atal sa tisana seriá tota prèsta quand se desrevelhariá. Trapèt un bòl dins son cabinet, i metèt dos bocins de sucre, sortiguèt de la tireta un pichòt culhièr d'estam e se tornèt assetar entre sos dos landièrs.

Pasmens, son òme causissiá un moment plan marrit per defuntar. Una vaca èra estada malauta lo mes d'abans. La truèja aviá gorretat de pas mens de cinc porquets e ja dos avián crebat. La setmana passada, en tres nuèits, totas las vinhas de la Font del Riu èran estadas geladas, e per la fauta de la sequièra que durava dempuèi dos meses, pauc se'n manca, i auriá per aitant dire pas de fen. Tot çò que portava revengut aviá mal virat. Demorava pas que lo blat. Mas i aviá de temps a córrer abans que foguèsse dins los sacs. E, d'ara enlà...

Aquò èra una annada marrida, de segur ! E aquel temps que n'acabava pas de marcar mal ! N'èra pas una pietat, digatz-me, de téner lo fòc alumat en plen mitan del mes de mai ?...

S'èra arrestada de brocar, las bròcas plantadas dins los pelses, las mans juntas suls genolhs. Son capdèl de lana èra tombat de la pòcha de son davantal e la gata lo fasiá redolar sul plancat, tota estonada que 1a Justina la daissèsse far e agèsse pas encara trapat l’engranièra. Caliá que foguèsse ocupada a ne bolegar de causas dins son cap per i faire pas atencion !

E aquel entèrrament, quant li anava costar ? Lo menusièr per far la caissa, quant prendriá ? Pas mens de cinquanta escuts, de segur. E l’enterraire, per far lo cròs ? E lo curat, per far la levada del còrs, per dire la messa ? E lo campanièr ?... Passat per tot, se se'n tirava per nòu cents francs, auriá pas tròp a se plànher. Mas, o poiriá pagar ?

E los parents, venguts de luènh, a far manjar. Comptava que serián plan dins los quinze a taula, e benlèu mai que mens.

— Justina !

Son òme s'èra desrevelhat e la sonava tot suau. S'estonèt de l'aver gaireben doblidat en fasent sos comptes e sulpic foguèt a son cabeç.

— E ben, mon paure Guston, coma va aquò ?

— Son aquelas susors que me fan tan feble. Eissuga-me lo front, se te plai.

— Beu ta tisana per comencar, diguèt la Justina.

— Soi finit, ma paura vièlha, çò diguèt lo Guston qu'èra tot desalenat de s'èsser assetat, malgrat lo secors de la Justina.

— Parles donc pas atal, li respondèt sa femna. Te tròbi, al contrari, los uèlhs fòrça mai vius qu'aqueste matin, e s’èras rasat de fresc auriás tot plen bon aire. Vòls que te pare lo miralh ?

Lo paure Guston se poguèt pas reténer de rire un pauquet.

— Me fas rire emai n’aja pas gaire enveja, ma paura. Aquò’s plan vertat que siás dins ton ròtle de me donar d’espèr. Mas siás pas dins ma pèl. Te disi que soi perdut.

— Que non, que non !, diguèt la Justina. E la pròva, es que lo mètge tornará pas pus. A dit qu’aviá pas res mai a faire aicí, e qu'aviás pas qu’a manjar çò que te fariá plaser per acabar de garir.

— Es çò qu’a dit ? Aquò’s vertat que l’aja dit ?

— Vòli tombar regda davant tu s’ai dit una messorga !... Vejam, que diriás d'una moleta d’espargues ?... d'una salada de patanas plan adobada, coma l'aimas ?... d'una bona sopa ?...

Mas Guston secodiá lo cap per cada causa que li propausava sa femna.

— Una sieta de mongetas ?... o ben una sopa de coja e un bon chabròt per finir ?... de ris ?... As donc enveja de res ?

— E ben si.

— E ben, diga-me z-o !

— E ben, fai-me fricassar dins la padena un quartièr d'auca amb un gran d’alh e de jolvert.

— A ! Non !, çò ditz la Justina. Causís quicòm mai se vòls. Mas n'i a pas pus que tres dins la topina, e ieu los gardi per 1'entèrrament.

[Adaptat deContes de Joan de Faia(IEO Novelum 1986)]

Comentari de Sérgi :